خدا یا در لحظه نبودنم غافل از من نبوده ای
و من در لحظه لحظه بودنم به یادت نبوده ام

جمع حکومتی قرآن در زمان ابوبکربازگشت به دانستنی های قرآنی
ثبت شده در تاریخ 29-بهمن-1392 -- تعداد بازدید : 1943 بار

جمع زید ثابت

پیامبر گرامی اسلام صلوة الله علیه وآله به جمع قرآن توصیه فرمود تا مانند تورات یهود در معرض ضایع شدن قرار نگیرد . علی علیه السلام به این وصیت عمل کرد ؛ ولی به دلایلی از او پذیرفته نشد . اما از آنجایی که قرآن زیر بنای جامعه ی اسلامی و مرجع تشریع آیین اسلام بود ، ضرورت داشت تا خلفای وقت از دیگر کاتبان کلام الهی استفاده کرده و قرآن را از روی قطعات چوب و استخوان و سینه های حافظان قرآن فراهم و ضبط کنند ؛ به خصوص آنکه در جنگ یمامه هفتاد تن و به قولی چهارصد تن از حافظان قرآن به شهادت رسیدند و این زنگ خطری برای مسلمانان بود .

بنابر این ابوبکر از زید بن ثابت خواست تا قرآن را جمع آوری کند . زید می گوید : ابوبکر مرا فراخواند و پس از مشاوره با عمر – که در آنجا بود – گفت : بسیاری از قاریان و حافظان قرآن در حادثه ی یمامه کشته شده اند و بیم آن می رودکه در مورد مشابه نیز گروهی دیگر کشته شوند و قسمت عمده قرآن از بین برود آنگاه جمع آوری قرآن را مطرح ساخت . گفتم : چگونه می خواهید کاری کنید که پیامبر گرامی اسلام صلوة الله علیه وآله

 آن را انجام نداد ؟ گفتند : این کار ضرورت دارد و باید انجام شود . و آن اندازه سخن گفتند و به من اصرار ورزیدند تا آن را پذیرفتم . آنگاه ابوبکر به من گفت : می بینم که جوان عاقلی هستی و هرگز ما به تو اندیشه ی ناروا نمی داریم . تو کاتب وحی رسول خدا صلوة الله علیه و آله بوده ای . این کار را دنبال کن و به خوبی انجام ده . زید می گوید : سنگینی این کار که بر من تحمیل شده بود از تحمل کوه گران سخت تر بود ، ولی به ناچار آن را پذیرفتم و قرآن را که بر صفحاتی از سنگ و چوب نوشته شده بود ، جمع آوری کردم .

روش زید در جمع قرآن

زید به جمع آوری قرآن پرداخت و آن را از پراکندگی در آورد و در یکجا فراهم آورد . او این کار را با همکاری گروهی از صحابه انجام داد . نخستین اقدام وی آن بود که اعلام کرد : هر کس هر چه از قرآن نزد خود دارد ، بیاورد . یعقوبی می گوید : وی گروهی مرکب از 25 نفر را تشکیل داد و خود ریاست آن گروه را بر عهده گرفت . این گروه هر روز در مسجد گرد هم می آمدند و افرادی که آیه یا سوره ای از قرآن در اختیار داشتند به این گروه مراجعه می کردند . این گروه از هیچ کس چیزی را به عنوان قرآن نمی پذیرفت مگر آنکه دو شاهد ارائه دهند . شاهد اول نسخه خطی بود ؛ یعنی نوشته ای که حکایت از وحی قرآنی داشته باشد . شاهد دوم شاهد حفظی بود ؛ یعنی دیگران شهادت دهند که آن را از زبان پیامبر گرامی اسلام صلوة الله علیه وآله شنیده اند .

بدین ترتیب زید آیه ها و سوره های قرآن را جمع آوری کرد و آن را از پراکندگی و خطر از بین رفتن نجات داد ؛ هر سوره ای را که کامل می شد در صندوقچه مانندی از چرم به نام ربعه قرار می داد تا آنکه سوره ها یکی پس از دیگری کامل شد ؛ وبی هیچگونه نظم و ترتیبی بین سوره ها نداد . این صحیفه ها – که سوره ها ی قرآنی بر آن نگاشته شده بود – پس از اتمام به ابوبکر سپرده شد . این مجموعه پس از ابوبکر به عمر انتقال یافت و پس از وفات وی نزد دخترش حفصه نگهداری شد و هنگام یکسان کردن مصحف ها ، عثمان آن را به عاریت گرفت تا نسخه های دیگر قرآن را با آن مقابله کند ، سپس آن را به حفصه باز گرداند . چون حفصه باز گرداند . چون حفصه در گذشت ، مروان – که از جانب معاویه والی مدینه بود – آن را از ورثه ی حفصه گرفت و از بین برد .

مصاحف صحابه

پس از رحلت پیامبر گرامی اسلام صلوة الله علیه وآله و پذیرفته نشدن مصحف علی علیه السلام ، علاوه بر زید ، عده ی دیگری از بزرگان صحابه به جمع قرآن پرداختند . از جمله : عبدالله بن مسعود ، ابی بن کعب ، مقداد بن اسود ، سالم مولی ابی حذیفه ، معاذ بن جبل و ابو موسی اشعری .

می گویند نخستین کسی که سوره های قرآن را مرتب نمود ، سالم مولی ابی حذیفه بود . وقتی قرآن جمع آوری و روی اوراق نوشته شد . آنگاه خود و همکارانش گرد هم آمدند و درباره ی نام آن به شور نشستند . برخی نام ((سِفر)) را پیشنهاد کردند ، سالم و دیگران آن را نپسندیدند ؛ زیرا نام کتابهای یهود بود .

سپس سالم ، عنوان مصحف را پیشنهاد کرد و گفت : همانند این کتاب ( صحیفه های جمع شده ) را در حبشه دیدم که آن را (( مصحف )) می گفتند . همه ی حاضران نام مصحف را برای صحیفه های جمع شده پذیرفتند . پوشیده نماند که قرآن نام (( مایقرأ ؛ آنچه خوانده می شود )) است ، وقتی در صحیفه ها به صورت کتاب در آمد ، نام (( مصحف )) به خود گرفت .




منبع : علوم قرآنی آیت الله معرفت


بخش نظرات
روزشمار فاطمیه
روزشمار غدیر
روزشمار محرم عاشورا