خدا یا در لحظه نبودنم غافل از من نبوده ای
و من در لحظه لحظه بودنم به یادت نبوده ام

حجیّت قرائات سبع بازگشت به دانستنی های قرآنی
ثبت شده در تاریخ 09-فروردین-1393 -- تعداد بازدید : 2074 بار

حجیّت قرائات سبع

در اینجا سوال مطرح می شود که آیا قرائات سبع ، دارای حجّیت و ارزشِ اعتباری هستند ؟ آیا نمازگزار می تواند یکی از این قرادت ها را انتخاب کند ؟

بیشتر فقها قائل به جواز می باشند . مرحوم سید محمد کاظم یزدی در العروة الوثقی و مرحوم سید ابوالحسن اصفهانی در وسیله النجاة ، احتیاط را در آن دانسته اند که نمازگزار از قرائت سبع تجاوز نکند . آیت الله خویی قرائت به قرائت متداول عصر ادمه را جایز دانسته و امام خمینی (ره ) احتیاط را در این دانسته اند که از قرائات تجاوز نشود .

مشهور میان فقها ، اختیار در انتخاب هر یک از قرائات سبع است . با آنکه روایت امام صادق علیه السلام  آنده است : (( قرآن یکی است و از نزد واحد نازل شده است و اختلاف از جانب راویان است . )9 ؛ اما می گویند : ائمه معصومین رخصت داده اند که طبق هر یک از قرائات مشهور قرائت کنند و روایت (( اِقرأوا کما یقرأ الناس )) را دلیل بر این مدّعی گرفته اند ، ولی مرحوم سید محسن حکیم در شرح عروه می فرماید : (( حدیث مذبور نمی تواند ناظر به قرائات سبع باشد ؛ زیرا پدیده ی حصر قرائات سبع در اوایل سده ی چهارم به وقوع پیوست ؛ یعنی دو قرن پس از صدور حدیث مذکور )) . بنابر این ، حدیث را به قرائات معروف در عصر ائمه ، ناظر می داند که پیش از قرائات سبع است . پس هر قرائتی که ثابت شود در عصر ائمه شهرت مردمی داشته است ، (( جائز القراء ة )) می باشد .

ما بر این باوریم : قرآنی که از جانب خداوند بر پیامبر صلوة الله علیه و آله نازل شده است ، بیش از یکی نبوده و نیست و آن همین قرآنی است که مردم از آن پاسداری می کنند . قرائت صحیح همان است که مردم از پیامبر صلوة الله علیه و آله گرفته اند و آن ، قرائت موروثی بوده ، هیچ گونه ارتباطی با قرائت قرّاء – که مولود اجتهادات شخصی آنان است – ندارد و نمی تواند داشته باشد ؛ زیرا قرآن موروثی ، جدا از قرآن اجتهادی است .

بزرگانی مانند امام بدرالدین زرکشی و استاد خویی فرموده اند : (( قرآن و قرائات دو حقیقتند : آن وحی الهی است که بر پیامبر صلوة الله علیه و آله فرود آمده و این اختلاف قرّاء بر سر شناخت آن وحی است که بیشتر مبنی بر اجتهادات شخصی آنان است )) ؛ لذا حدیث (( اِقرأوا کما یقرأ الناس )) ناظر به همان حقیقتی است که در دست مردم جریان دارد و آن را از پیامبر صلوة الله علیه و آله به ارث برده اند . بنابر این آنچه حجّیت شرعی دارد ، قرائتی است که جنبه ی همگانی و مردمی دارد و همواره ثابت و بدون اختلاف است . همه ی قرآنهای مخطوط در طول تاریخ و مطبوع در چند قرن اخیر ، در تمامی کشورهای اسلامی یکنواخت بوده و هست و آن به دلیل همان قرائت حفص است .

امام خمینی ( ره ) فرموده : (( احوط آن است که از آنچه در ثبت و ضبط قرآن کنونی در دست مسلمانان وجود دارد تخلّف نشود )) .

سخنانی از اهل بیت علیه السلام درباره ی قرائت قرآن

از ائمه ی اهل بیت علیه السلام سخنانی درباره ی قرآن وارد شده که نشان دهنده میزان اهتمام و عنایت آنان به حفظ و حراست نصّ قرآن و جلوگیری از تحریف و تأویل آن است . گزیده ای از این سخنان در زیر نقل می شود :

1 – محمد بن وارق می گوید : مجلدی را – که حاوی قرآن بود – به امام صادق علیه السلام نشان دادم که علایم و نشانه گذاری آن با طلا و یکی از سوره های آخرین آن نیز با طلا نوشته شده بود . کاستی در آن نبود . امام فرمود : (( دوست ندارم که قرآن با رنگی جز رنگ سیاه نوشته شود ، همان گونه که در اولین بار نوشته شده است )).

این سخن ، نشانه ی دقت امام نسبت به حفظ و سلامت قرآن است ، تا آنجا که در رنگ خط نیز ترجیح داده شده که به همان نحوی که اول بار نوشته شده ، باقی بماند .

2 – امام باقر علیه السلام می فرماید : (( قرآن واحد است و از نزد خدای یگانه فرود آمده است و این اختلافات از روایان بر آن وارد می شود )) . مفهوم این سخن این است که قرائت نازل شده از جانب خدا یکی است و قرآن به نصّ واحد نازل گشته است و اختلاف در روایت این نصّ ، بر حسب اجتهاد قاریان است .

3 – امام صادق علیه السلام می فرماید : (( قرآن بر حرف واحد و از نزد خدای واحد نازل گشته است )) . منظور نفی قرائت های متداولی است که مردم آنا را متواتر از پیامبر صلوة الله علیه و آله پنداشته اند . امام چنین مطلبی را انکار می کند ، زیرا قرآن به نصّ واحد نازل شده است ؛ اما اختلاف لهجه ها از طرف امام نفی نمی شود .

4 – سالم بن سلمه می گوید : شخصی در محضر امام صادق علیه السلام آیاتی از قرآن را قرائت کرد و به طوری که من شنیدم ، قرائت او غیر از قرائت دیگر مردم بود . امام علیه السلام به وی فرمود : (( از این قرائت خودداری کن و همان گونه که مردم می خوانند تو هم بخوان )) . شاید این شخص بر حسن تفنّن قرّاء ، قرآن را به وجوه مختلف قرائت کرده است و از آنجا که این قبیل قرائت ها ، به منزله ی بازی با نص قرآن کریم است ، امام وی را نهی کرده و دستور دادند که همان قرائت معروفی را که مردم ملتزم به آن هستند ، اختیار کند ؛ زیرا قرائت صحیح – که شریعت بدان امر کرده – همان قرائتی است که هر نسلی از نسل پیش تا پیامبر صلوة الله علیه و آله و او از جبرئیل و او از خدای عزّوجل ، اخذ کرده است .


منبع : علوم قرآنی(آیت الله معرفت)
بخش نظرات
روزشمار فاطمیه
روزشمار غدیر
روزشمار محرم عاشورا