خدا یا در لحظه نبودنم غافل از من نبوده ای
و من در لحظه لحظه بودنم به یادت نبوده ام

روش یک سان سازی مصاحف در زمان عثمانبازگشت به دانستنی های قرآنی
ثبت شده در تاریخ 15-اسفند-1392 -- تعداد بازدید : 1924 بار

روش یک سان سازی مصاحف در زمان عثمان

عثمان بعد از رایزنی ، به سرعت به یکسان سازی مصاحف اقدام کرد ؛ نخست در پیامی عام ، خطاب به اصحاب پیامبر اکرم صلوة الله علیه و آله آنان را به مساعدت در انجام این عمل دعوت کرد و سپس چهار تن از خواص خود را برای اجرای این کار برگزید : زیدبن ثابت – که از انصار بود – سعید بن عاص ، عبدالله بن زبیر و عبدالرحمان بن حارث – که از قریش بودند – این چهار تن ( به ریاست زید ) اعضای اولیه ی هیأت یکساز سازی محصف ها به شمار می روند . عثمان خود مسئولیت سرپرستی این چهار تن را بر عهده گرفت ؛ او در ابتدا تصور می کرد که یکسان کردن مصاحف کار آسانی است ؛ لذا گروهی را برای انجام آن گرد آورد که شایستگی کافی نداشتند و از عهده ی انجام این کار بر نیامدند ، چرا که برای انجام کاری در این حد مهم ، به افرادی کاردان و با کفایت نیاز بود ؛ لذا به گروهی دیگر ، که افراد لایق و با کفایتی چون سید قرّاء و صحابی بزرگ ، اُبی بن کعب ، در یمان آنان بود ، متوسل شد و از او ، مالک ابن عامر ، کثیر بن افلح ، انس بن مالک ، عبد الله بن عباس ، مصعب بن سعد ، عبدالله بن فطیمه و عده ای دیگر – که جمعا 12 نفر می شدند – کمک گرفت . ریاست این دوره با اُبی بن کعب بود . الوالعالیه در این باره می گوید : (( اینان قرآن را از مصحف اُبی بن کعب گرد آوردند ، اُبی بن کعب خود املا می کرد و دیگران می نوشتند )) .

 

مراحل جمع برنامه

 

هیأت یکسان سازی مصاحف مأموریت خود را در سه مرحله انجام داد .

الف ) جمع آوری منابع و مأخذ صحیح و مقابله ی آنها و تهیه ی مصحف واحد .

ب ) نسخه برداری از مصحف جدید و مقایسه ی نسخه های آماده شده با یکدیگر به منظور حصول اطمینان نسبت به صحت آنها و عدم وجود اختلاف بین آنها .

ج ) جمع آوری مصحف های با صحیفه هایی که قرآن در آنها ثبت شده بود از تمامی بلاد اسلامی و محو و نابود کردن آنها ، انتشار مصحف جدید و الزلن همه ی مسلمانان به قرائت این مصحف و منع آنان از تلاوت مصحف ها و قرائت های دیگر .

در مرحله اول عثمان از همه ی مسلمانان خواست که هر قسمت از قرآن را که از پیامبر اکرم صلوة الله علیه و آله شنیده اند ، در اختیار هیأت بگذارند . در پی آن مردم ، الواح ، استخوانها و چوب هایی را که قرآن بر آن نوشته شده بود ، آوردند . همچنین صحیفه هایی که در عهد ابوبکر ، قرآن در آنها ثبت شده بود و نزد حفصه قرار داشت را نیز طلب کرد . حفصه در ابتدا از تسلیم آنها خود داری کرد . ( شاید نگران آن بود که از بین برود ) امام وقتی که عثمان بازگرداندند آنها را تعهد کرد ، صحیفه های مذکور را در اختیار او گذاشت تا به عنوان سندی موثق ، برای مقابله با دیگر مصاحف استفاده شود .

درباره تهیه مصحف واحد انس بن مالک گفته است : من از کسانی بودم که آیات را بر نویسندگان املا می کرد . چه بسا آیه ای مورد اختلاف واقع می شد ، در این صورت نظر کسانی را که آیه ی مورد اختلاف را از پیامبر صلوة الله علیه و آله شنیده بودند می خواستند . اگر این افراد در مدینه نبودند ، ما قبل و مابعد آیه را برای آنان می نوشتند و از آنان می خواستند تا قسمت مورد اختلاف را آنگونه که شنیده اند بنویسند و یا خود حاضر شوند )). همچنین آیات مورد اختلاف را برای اُبی بن کعب می فرستادند و او پس از تصحیح آنرا باز می گرداند .

ابن سیرین می گوید : (( اگر آیه ای مورد اختلاف قرار می گرفت ، ثبت آن رابه تاخیر می انداختند . برخی گفته اند هدف از تاخیر در ثبت آن ، این بوده است که نسخه های کسانی را که در آخرین عرضه ی قرآن به پیامبر صلوة الله علیه و آله حاضر بودنده اند ، به دست آورند )) .

در مرحله ی دوم ؛ یعنی مقایسه نسخه های مصحف جدید با یکدیگر سهل انگاری های آشکاری رخ داد ، به گونه ای که در مصحف های عثمانی ، اشتباهات و تناقضهای املایی فاحشی وجود داشت . ابن اابی داوود نقل می کند : (( هنگامی که نسخه های مصحفها آماده شد ، یکی از آنها را نزد عثمان بردند . او آن را مشاهده کرد و گفت : چه خوب و زیبا تهیه کرده اید . ولی اشتباهاتی در آن دید و گفت : اگر املا کننده از قبیله ی ((هذیل )) و نویسنده از قبیل (( ثقیف )) بود ، این اشتباهات رخ نمی داد و افزود : عرب طبق زبان مادری آن را درست می خواند )) .

در مرحله ی سوم ؛ یعنی ، جمع آوری مصحف ها و محو آنها ، عثمان به این نحو عمل کرد که افرادی را به بلاد مختلف فرستاد و مصحف ها و صحیفه هایی را که قرآن در آنها ثابت شده بود ، جمع آوری کرد و دستور داد تا آنها را بسوزانند .

یعقوبی می گوید : (( تمام مصحف ها از تمام اطراف و اکناف جمع آوری کردند و آنها را در مخلوطی از آب و سرکه جوشاندند و شستند . برخی نیز گفته اند : آنها را سوزاندند . تنها مصحف ابن مسعود محفوظ مانده بود چرا که ایوی از تسلیم آن به عبدالله عامر ( والی کوفه ) خودداری کرد )).


منبع : علوم قرآنی آیت الله معرفت

بخش نظرات
روزشمار فاطمیه
روزشمار غدیر
روزشمار محرم عاشورا