خدا یا در لحظه نبودنم غافل از من نبوده ای
و من در لحظه لحظه بودنم به یادت نبوده ام

عوامل اختلاف قرائات بازگشت به دانستنی های قرآنی
ثبت شده در تاریخ 23-اسفند-1392 -- تعداد بازدید : 1734 بار

عوامل اختلاف قرائات

عوامل اختلاف در قرائت قران به دوران صحابه وپس ازوفات پیامبر اکرم (صلی الله علیه واله وسلم ) باز می گردد ؛ صحابه ، بر سر جمع و نظم قران اختلاف کردند و همین امر سبب شد که گاه و بی گاه بر سر قرائت قران میان قاریان اختلافی پدیداید.این اختلافات موجب شد تا در عهد عثمان، مصحف واحدی تهیه شود واز روی ان نسخه های متعددو متحد الشکلی تهیه گردد و به مراکز مهم قلمرو ی اسلامی فرستاده شود؛ اما این نسخه ها- که می بایست متحد هماهنگ باشد- دارای اختلافاتی بودند که بعداًمایه ی برخی اختلافات قرائت گردیدند. به هر جهت عوامل مختلف مصاحف ( حتی پس از یکسان شدن آنها ) بسیار است که اینجا به برخی از مهم ترین آنها اشاره می شود :

1 – ابتدایی بودن خط عربی :

خط عربی در جامعه ی عربی آن روز ، در مراحل ابتدایی خود بود . اصول کتابت استوار نشده و مردم فنون خط و روش نوشتن صحیح را نمی دانستند . در آن رسم الخط یک کلمه به شکلی نوشته میشد که به چند وجه قابل خواندن بود . نون آخر کلمه را به شکلی می نوشتند که با (( ر)) فرقی نداشت و نیز شکل ((و)) با ((ی)) یکی بود . چه بسا ((م)) آخر کلمه به شکل ((و))و((د)) را به صورت کاف کوفی و عین وسط را به شکل ((ه)) می نوشتند . گاهی حروف یک کلمه را جدا از یکدیگر می نوشتند ؛ ((ی)) را از کلمه جدا می کردند (مانند : نحی ی ) و یا اینکه ((ی)) را حذف می کردند ، چنانکه ((ایلافهم )) به شکل ((الافهم)) نوشته می شد که خود برای خواننده ایجاد مشکل می کرد .

همچنین در رسم الخط ابتدایی آن زمان ، ((واو)) و ((یا)) بدون هیچ علتی حذف می شد که خود یکی از مهم ترین عوامل ابهام و اختلاف در قرائت ، بلکه در تفسیر به شمار می آمد . مثلا در آیه ی (( و صالحواالمومنین )) ((واو )) از ((صالحوا)) حذف و به صورت (( و صالح المومنین )) نوشته شده است ؛ لذا معلوم نبود که این کلمه مفرد است یا جمع مضاف . خلاصه ، اینگونه نارسایی ها در رسم الخط مصاحف اولیه مشکلات بسیاری را به بار آورد .

2 – بی نقطه بودن حروف :

یکی از عواملی که در قرائت قرآن مشکلات فراوانی ایجاد نمود ، بی نقطه بودن حروف و جدا نکردن حروف نقطه دار از بی نقطه بود ، لذا میان (( س)) و ((ش)) و یا میان ((ب))و((ت))و((ث)) فرقی وجود نداشت . خواننده باید دقت در معانی جمله و ترکیب کلامی ، حروف را تشخیص می داد ؛ مثلا ابن عامر و کوفین (( نُنشِزُها ..)) و دیگر ((نَنشرُها .. )) خوانده اند .

3 – خالی بودن از علایم و حرکات :

کلمات در مصاحف اولیه ، عاری از هر گونه اِعراب و حرکات ثبت می شد ؛ لذا برای خواننده ی غیر عرب مشکل بود تا تشخیص دهد وزن و حرکت کلمه چگونه است . حتی برای کسانی که با زبان عربی آشنا بودند ، دشوار بود تا بدانند شکل کلمه چگونه است ؛ مثلا مشخص نبود (( اعلم )) فعل امر است ، یا فعل متکلم مضارع ، یا افعل تفضیل ، یا فعل ماضی از باب افعال ؛ لذا حمزه و کسایی آِه (( قالَ اَعلَمُ اَنَّ اللهَ علی کُلِّ شی ءٍ قدیر )) را به صیغه ی امر خوانده اند و دیگران به صیغه ی فعل مضارع متکلم .

4 – نبودن الف در کلمات :

یکی دیگر از عواملی که در قرائت مشکل می آفرید ، نبودن الف در رسم الخط آن روز بود . خط عربی کوفی از خط سریانی نشأت گرفته است ؛ در خط سریانی ، نوشتن الف وسط کلمه مرسوم نبود ، و آن را اسقاط می کردند و چون قرآن در ابتدا با خط کوفی نگاشته می شد ، الف ها ی وسط کلمه مانند (( سموات )) را نمی نوشتند ( به این صورت : سموت ) . بعد ها که علایم مشخصه ایجاد شد. الف را صرفا با علامت الف کوچک در بالای کلمه مشخص می ساختند .

اسقاط الف وسط در بسیاری از موارد منشا اختلافات قرائت گردید ؛ مثلا نافع ، ابوعمرو و ابن کثیر (( ما یَخدَعون )) را (( و ما یخادوعن )) خوانده اند .

این گونه عوامل موجب گردید که قرّأ بر سر رسیدن به قرائت ، با هم اختلاف کنند و هر یک طبق اجتهاد خود و دلایلی که در دست داشتند ، قراوت خود را توجیه نمایند .



منبع : علوم قرآنی ( آیت الله معرفت )
بخش نظرات
روزشمار فاطمیه
روزشمار غدیر
روزشمار محرم عاشورا