خدا یا در لحظه نبودنم غافل از من نبوده ای
و من در لحظه لحظه بودنم به یادت نبوده ام

مرداب انزلیبازگشت به نقاط گردشگری ایران
ثبت شده در تاریخ 26-آذر-1389 -- تعداد بازدید : 633260 بار
موقعيت جغرافيائي
تالاب انزلي، در ساحل جنوب غربي درياي خزر، در غبر دلتاي سفيد رود و در جنوب بندرانزلي، در استان گيلان واقع شده و از قسمت غرب كپورچال و آبكنار، از جنوب به صومعه سرا و بخشهاي رشت محدود شده و در مختصات جغرافيائي 37 درجه و 28 دقيقه عرض شمالي و 49 درجه و 25 دقيقه طول شرقي قرار گرفته است. محدودة آب آن شامل چهار بخش يا حوضچه آبي به شرح زير است: تالاب ماهروزه كه سابقاً به نام خليج كپورچال ناميده ميشد در بخش غربي؛ تالاب سياه كشيم در جنوب غربي، تالاب شيجان در بخش شرقي و بخش مركزي. اين چهار بخش از نظر خصوصيات فيزيكوشيميائي، مرفولوژيك، فيتواكولوژي و جغرافيائي داراي تفاوتهاي چشمگير بوده و سيستمهاي متفاوتي را ارائه مينمايند.
محدودة آب تالاب انزلي را ميتوان در مساحتي بالغ بر 100 كيلومتر مربع تصور نمود و اختلاف نظر در ميزان وسعت آن به اين دليل است كه از آخرين محاسبات تعيين حريم آن سالهاي درازي ميگذرد و از حدود سي?سال قبل كه اين پهنه آبي و رسوبهاي آن را 400 كيلومتر مربع اعلام نموده?اند هنوز اقدام مهمياز طرف سازمانهاي مسئول براي تعيين مساحت دقيق آن به عمل نيامده و نوسانهاي آب درياي خزر نيز در برهم زدن كليه برآوردها مؤثر بوده است. اما محدوده آبريز آن داراي وسعتي معدل 3740 كيلومتر مربع ميباشد كه در حدود 2000 كيلومتر مربع آن دشت و بقيه زمينهاي كوهستاني و كوهپايه است كه از سمت شمال به درياي خزر، از جنوب و غرب به انتهاي شيب سلسله جبال البرز و كوههاي تالش و از جانب شرق به دلتاي رودخانه سفيد رود محدد ميگردد. آبهاي وارده به تالاب از طريق رودها، نهرها و زهكشهاي زراعي واقع در حوزه هاي آبريز كاسه اي شكل صورت ميگيرد. عمده رودهاي منتهي به آن از كوههاي تالش سرچشمه گرفته و در مسير پرشيب خود به دشت ميرسند. ديگر جريانهاي ورودي، مربوط به آبهاي اضافي و برگشتي مزارع تحت آبياري ميباشند كه بيشتر در شرق تالاب واقع شده اند.
از رودها و زهكشهاي طبيعي منتهي به تالاب، از غرب به شرق ميتوان كچلك، سياويزان، شيله سر، بهمبر، بيجار خاله، مرغك، خالكائي، اسفند (سيارودخان)، كلسر، چمثقال (ماسوله رودخان)، نرگستان (روكو)، كانال مادر (سيابي)، گاز رودبار (لاكسار)، سياه درويشان، هندخاله، گازگيشه، باغبان خاله، پيربازار و خمام رود را نام برد. رودهاي منطقه فومنات كه تأمين كننده بخش مهمي از آبهاي تالاب هستند پس از عبور از دره هاي تنگ و باريك و سنگي به مناطق دشتي رسيده در اراضي پست حاشيه تالاب به يكديگر متصل ميشوند و به صورت مجاري آبي وارد تالاب ميگردند. در سفرنامه ها و مدارك تاريخي از رودهاي متعدد ديگري نيز نام برده شده كه اكنون بسياري از آنها از جريان افتاده و از بين رفته اند.
كليه آبهاي ورودي به تالاب توسط 5 روگا (مجراي آبي يا معبر) و از طريق كانال غازيان به دريا تخليه ميشوند. تفاوت اين روگاها با رودها و ديگر مجاري در تغييرات شديد آبدهي آنهاست و به ترتيب از غرب به شرق عبارتند از: تازه بكنده (شنبه بازار يا پاشاروگا)، نهنگ روگا، راسته خاله، پيربازار روگا و سوسرروگا. سه روگاي اخير در نزديكي زير پل غازيان به يكديگر متصل ميگردند و سپس با الحاق به نهنگ روگا و در محوطه بندرگاه به شنبه بازار روگا و عبور از كانال كشتيراني و گلوگاه دو موج شكن (تنها راه ارتباطي تالاب با دريا) وارد درياي خزر ميشوند. هرچند كه هر سال 4/2 ميليارد متر مكعب آب وارد اين پهنه آبدار ميگردد اما به دلايلي كه اشاره خواهد شد، عمق تالاب در فصل بهار به بيش از 5/2-5/1 متر و آنهم در قسمت غربي كه داراي حوضه آبي وسيع تري است نميرسد. بخش شرقي تالاب داراي حداقل عمق ميباشد. در بررسي مراحل تكوين و شكل گيري تالاب به نظرات و فرضيات مختلف و متعددي برخورد مينمائيم كه عمده ترين دليل پيدايش آن را با كاهش سطح آب درياي خزر در قرن سيزدهم ميلادي همزمان با شكل گيري شبه جزيره انزلي مرتبط دانسته اند. به تعبيري ديگر، تالاب انزلي گودرفتگي حاصله از تكتونيك ميباشد كه با پسروي آب درياي خزر تا حدودي از دريا جدا افتاد و با تيغه ماسه اي كه از حركات دريا و امواج آن ايجاد شده تشكيل گرديده است

اهميت و ارزش تالاب انزلي
تالابها در مجموع داراي ارزشها و فوائد بسيار زيادي بوده و از نظر اكولوژيكي و اقتصادي ميتوانند در ابعاد منطقه?اي و يا بين المللي مطرح باشند. تالاب انزلي جدا از اين ارزشها نبوده و اهميتهاي چندگانه آن چهاز نقطه نظر بين المللي و چه داخلي به جز مسائل اكولوژيك و زيست محيطي، نقش خاصي در جغرافيا و حيات اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي منطقه دارد.
از جنبه هاي اجتماعي، نقش علميآن در زمينه هاي مختلف جانورشناسي، گياه شناسي و اكولوژي ناشناخته نيست و محققين ميتوانند از آن به عنوان يك آزمايشگاه طبيعي رايگان در زمينه?هاي گوناگون استفاده نمايند.
نقش فرهنگي و تاريخي تالاب انزلي در فرايند زمان روشنگر اهميت بي شمار آن در زمينه شكل گيري اجتماعات انساني است به ويژه كه در سده هاي اخير اين ناحيه به عنوان گذرگاه فرهنگي ?دروازه اروپا? مطرح بوده و مؤثرترين معبر تماس و ارتباط با ديگر فرهنگهاي غربي را ايجاد نموده است. نبايد فراموش كرد كه گذر اكثريت سياحان، جهانگردان و تاريخ نويسان از اين طريق صورت ميگرفته است.
وجود مناظر و چشم اندازهاي كمياب و بديع موجود در تالاب همواره جذبه خاصي را براي علاقمندان به طبيعت و نيز گردشگران گريزان از غوغاي شهرها، ايجاد كرده است. اگر تفريح و تفرج و اساساً گذران اوقات فراغت را كه يكي از نيازهاي اصلي انسان بشمار ميرود در كنار ورزشها و سرگرميهائي چون ورزشهاي آبي در اين مناطق مورد بررسي قرار دهيم در مييابيم كه اين پهنه گسترده. آرامش روحي بسياري از گردشگران ايراني و حاشيه نشينان شهري و روستائي خود را فراهم نموده است.
از نظر هيدروليك، تالاب نقش مهمي در جذب سيلابها داشته و جريانهاي تند آن را كاهش ميدهد و آنها را به طور موقت به ذخيره هاي آب تبديل ميكند كه نتيجه لايه هاي آبده زمين نيز غني ميشود. وجود پديده آبي چون تالاب انزلي به عنوان مانعي در مقابل هجوم دهها رودخانه بزرگ و كوچك كه با شيب تند از كوههاي البرز و طالش به سمت اراضي پست ساحلي سرازير ميشوند ارزش فوق العاده زيادي دارد. طبيعت سيلابي اين رودها بدون وجود تالاب به مثابه يك مخزن با ثبات، قادر خواهد بود اختلالات آشكاري در كانونهاي جمعيتي و سكونتي متمركز در دشت گيلان پديد آورد.
با توجه به وجود گياهان مختلف آبزي در تالاب انزلي، اين بستر تقريباً متراكم از انواع رويشهاي گياهي به عنوان يك پالايشگاه طبيعي جهت جلوگيري از گسترش آلودگيهاي رو به تزايد مطرح ميشود زيرا تحقيقات علميانجام شده توسط دانشمندان نشان ميدهد كه برخي از گياهان آبزي قادر به جذب و تقليل تركيبات آلي و معدني موجود در فاضلابها بوده و با عمل خود پالائي به صورتهاي فيزيكي، شيميائي و بيولوژيكي مهمترين مشكل تالاب يعني آلودگي را كاهش ميدهند. گونه هاي گياهي نظير ني، پيزر آبي، عدسك ابي، اسپيرودلا و سراتوفيلوم شناور كه به ميزان و تراكم زياد در تالاب انزلي مشاهده ميشوند داراي چنين خصوصياتي هستند. پوشش گياهي موجود در تالاب، عامل مهمي در جلوگيري از فرسايش كرانه هاي ساحلي است. سيستمهاي ريشه اي اين گياهان به حفظ خاك كمك ميكند و حركات موئينه اي از عدم ثبات جلوگيري كرده و باعث ميشود تا لايه هاي سطحي شسته نشوند. براي آن كه تالاب انزلي به عنوان يك واحد اقتصادي در راستاي توليدي خود به نحو مطلوب قرار گيرد بايد توانهاي توليدي آن و نيز روشها و تكنيك بهره برداري اصولي از آن شناخته شود. اما از آنجا كه فرايند توليد اقتصادي تالاب به طور عمده توسط طبيعت صورت ميگيرد، تنها هزينه لازم براي تداوم روند توليد، سالم نگهداشتن آن و جلوگيري از درهم ريختن معادلات تعادل زيستي و محيطي آن است. ذيلاً مهمترين توانهاي اقتصادي تالاب انزلي را مورد بررسي قرار ميدهيم

زيستگاه پرندگان مهاجر:
تالاب انزلي يكي از بهترين و مناسبترين زيستگاهها براي گونه هاي مختلف پرندگان آبزي مهاجر است. دهها گونه از پرندگان مهاجر در مسير مهاجرت و سفر زمستاني خود تالاب انزلي را براي زمستان گذراني انتخاب ميكنند. اصولاً حوضه درياي خزر از مهمترين مناطق زيستگاهي پرندگان آبزي مهاجر ميباشد كه در مركز توزيع جغرافيائي جمعيت غازها و اردكهاي غرب سيبري و خزر و نيل واقع شده و هر سال در اين مسير پرواز بيش از 10 تا 12 ميليون از پرندگان مهاجر نظير غاز، قو، اردك، مرغابي، چنگر، خوتكا و ديگر پرندگان شناگر به مهاجرت ميپردازند. اراضي پست مناطق جنوبي خزر، كه تالاب انزلي مهمترين واحد آبي داراي شرايط اكولوژيك آن است، بسياري از اين رندگان را جذب ميكند.
نقش ديگري كه پرندگان آبزي مهاجر به عهده دارند كنترل امراض و آفات گياهي در آب بندها و آبگيرهاي حاشيه تالاب است. پرندگان آبزي اروپا سطح بستر كم عمق آبگيرها را، كه در فصل زراعي به شاليزار تبديل ميشوند، در جستجوي دانه هاي گياهي و لاروها بر هم زده و نوعي مبارزه را با انواع آفتها به ويژه شايع ترين آنها، كه كرم ساقه خوار برنج است، شروع ميكنند. فضولات صدها هزار پرنده مهاجر از يك سو موجبات صرفه جوئي در مصرف انواع كودهاي شيميائي را فراهم ميسازد و از سوي ديگر خاك را به مراتب حاصلخيز تر و بارورتر مينمايد. اگر زيانهاي بيشمار مصرف كودهاي شيميائي نظير ايجاد اختلال در ميكرو ارگانيسمهاي خاك و آلودگيهاي مختلف و ساير خسارات محيطي را در نظر بگيريم اهميت كود حيواني يعني فضولات پرندگان مهاجر و منافع سرشاري را كه از اين طريق متوجه كشاورزي گيلان ميشود در مييابيم.
صرفنظر از منافعي كه وجود پرندگان مهاجر يعني مهمانان زمستاني تالاب انزلي براي گيلان دارند و در سطور بالا به آنها اشاره شد از نظر شكار و فروش اين پرندگان نيز سودهاي قابل توجهي عايد صيادان و ساكنان اطراف تالاب ميشود. در گذشته، شكارچيان با استفاده از روشهاي سنتي، پرندگان مهاجر را شكار كرده گذشته از تأمين نيازهاي غذائي خانواده مازاد مصرف خود را به بازار عرضه ميكردند. متأسفانه صيد و شكار در تالاب انزلي از صورت صحيح و اصولي خارج شد و موجبات ضررها و زيانهاي فراواني را فراهم ساخت كه در بسياري از موارد جبران ناپذير است. از نكاتي كه در اين زمينه بايد مورد توجه قرار گيرد فراهم آوردن امكاناتي براي تخم گذاري اين پرندگان و محافظت آنها در فصل تخم گذاري براي تداوم بهره برداري از اين منبع عظيم غذائي است. اگر در طي دوران تخم گذاري و كوچ پرندگان از شكال آنها در تالاب و اطراف آن جداً جلوگيري نشود چرخه و جريان طبيعي توليد مثل آنان مختل شده و آمار جمعيت آنها چنان كه ميبينيم هر سال كمتر از سال قبل خواهد شد



بخش نظرات
روزشمار فاطمیه
روزشمار غدیر
روزشمار محرم عاشورا