خدا یا در لحظه نبودنم غافل از من نبوده ای
و من در لحظه لحظه بودنم به یادت نبوده ام

کلیدهای تدبر در قرآنبازگشت به دانستنی های قرآنی
ثبت شده در تاریخ 17-مرداد-1392 -- تعداد بازدید : 1759 بار

          کلیدهای تدبر در قرآن دو قسم میباشند:
          «کلیدهای عام و کلیدهای خاص» «کلیدهای عام» حداقل شرایطی است که برای تدبر در قرآن مورد نیاز میباشد و همه اقشار از هر صنف و گروه را در برمیگیرد؛ دراین سطح که اولین مرتبه تدبر در قرآن است، تنها شرط ضروری علمی آگاهی به ترجمه آیات و یا استفاده از ترجمه ای معتبر میباشد. باید به این نکته مهم توجه داشت، مخاطب قرآن کسی است که بی واسطه یا با واسطه موثقی با قرائت آیات و معنی آن آشناست؛ از این رو، آنکه فاقد این شرایط اساسی است و صرفاً به قرائت آیات بدون فهم آن، اقدام می نماید، دستور قرآن «فاقرءوا ما تیسرمن القرآن؛ پس آنچه از قرآن میسر است بخوانید، (مزمل/20) » را اجرا نکرده و هنوز در مقدمات قرائت بسر میبرد، چرا که مخاطبین زمان نزول آیات، زبانشان عربی بوده، به مجرد سماع قرآن پیام آیات را میفهمیدند؛ پس دستور به قرائت قرآن در سوره مزمل، صرف تلفظ آیات نبوده، بلکه فهم معنی را نیز در بر دارد. در روایتی از امام حسین(ع) مراتب فهم و تدبر قرآن، به همراه نکته فوق، مطرح گشته است: «کتاب خدای عزیز و جلیل بر چهار چیز مستقر گشته است: بر عبارت، اشارت، لطائف و حقایق، پس عبارت قرآن برای توده مردم و اشارت آن برای خواص، لطائف آن برای اولیاء خدا و حقایق آن برای انبیای، الهی است».

          مقصود از «عبارت» همان حدّ «ترجمه» میباشد که سهم توده های مردمی است، و مقصود از «اشارت قرآن» با توجه به قید خواص، حدّ «تفسیر» را در نظر دارد که در حوزه صلاحیت متخصصین قرآن و مجتهدین تفسیر می باشد که به ابزار و «کلیدهای مخصوص» تفسیر قرآن، مجهز میباشد. مقصود از لطائف قرآن، نکات و برداشتهایی است که از حدّ فهم نوع علمای تفسیر فراتر بوده، شرط «ولایت الهی» را طلب می کند.

          آنانکه دل به خدا سپرده اند و سرپرستی فکر و دل و جوارح شان را خدا برعهده گرفته است و از حواریون معصومین(ع) به شمار می روند، به حوزه لطائف قرآن راه یافته از آن بهره مند میگردند، مقصود از حقایق قرآن، ذات قدسی و مکنون ملکوتی قرآن میباشد که اتصال و تماس با آن معصوم(ع) را می سزد و دست دیگران از آن حوزه «لدی اللهی» کوتاه میباشد. با توجه به مطالب گذشته، شرایط یا کلیدهای تدبر در قرآن را در دو بخش کلی را کلیدهای عام تدبر و کلیدهای خاص تدبر) فهرست وار از نظر میگذرانیم.

          «کلیدهای عام»، توده های مردم، را نظر دارد.«کلیدهای خاص»، مراتب علماء و اولیاء و معصومین را در بر می گیرد. تعبیر «کلیدها» از آیه تدبر (محمد/24) استفاده شده است: «افلا تدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها؟ چرا در قرآن تدبر نمی کنند آیا بر قلبهایشان قفل نهاده اند» این آیه بخوبی نشان می دهد: تدبر، امری قلبی است نه صرفاً ذهنی و علمی؛ عواملی قفل دل بوده، که مانع تدبر می گردند؛ این قفلها کلیدهایی دارند که باید آن را تحصیل کرد، کلیدهای اساسی تدبر عمدتاً قلبی هستند نه ذهنی وعلمی! کلیدهای قبل از تدبر عبارتند از:


  1. مسواک کردن : از رسول خدا (ص) روایت شده است: مسیر قرآن را پاک نمایید. سئوال شد مسیر قرآن کدام است؟ فرمودند: دهانتان سئوال شد: با چه چیزی؟ فرمودند: با مسواک زدن
  2. طهارت داشتن : نظافت بدن و لباس، قدم اول است سپس نظافت دهان که مسیر قرآن میباشد قدم دوم به حساب می آید.
  3. طهارت شرعی : وضو یا غسل و در صورت فقدان آب، تیمم، این طهارت، سمبل طهارت روحی است. طهارت فکر و نیت، طهارت از روی آوردن به گناه، طهارت از آلودگی چشم و زبان، طهارت از آلودگی، دست مرتکب شده به گناه و در آخر، طهارت قدمهای آلوده به گناه.
کلیدهای هنگام تدبر:
  1. رو به قبله: روح عبادت در اسلام، توجه وجودی عابد بسوی خدا میباشد.
  2. از رو خواندن قرآن : در برخورد با قرآن باید تمام دستگاههای ادراکی انسان، از قرآن رزق خاصی را بدست آورند.
  3. دعای شروع و ختم تدبر:
  4. پناهندگی به خدا (اسعاذه) گفتن : «اعوذبالله من الشیطان الرجیم»
  5. استمداد و یاری جستن از خدا (تسمیه)، گفتن: «بسم الله الرحمن الرحیم» کلیدها خاص که بر دو قسم کلی می باشند، عبارتند از : 1- کلیدهای علمی (آشنایی با علوم قرآن لغت، ادبیات عرب تفسیر، تاریخ و ) 2- کلیدهای روحی و عقلی (طهارت روحی، اهل فکر وذکر، صابر و خاشع، زاهد و عارف و ...)
 
بخش نظرات
روزشمار فاطمیه
روزشمار غدیر
روزشمار محرم عاشورا